Het voelde bijzonder om dit jaar als deelnemer aanwezig te zijn op een conferentie waar de gespannen geopolitieke context zo duidelijk voelbaar was. De conferentie zelf stond dit jaar in het teken van een wereld, die volgens het Munich Security Report 2026 wordt gekenmerkt door "wrecking‑ball politics” en fundamentele druk op het internationale systeem. Met meer dan 1.000 deelnemers, waaronder tientallen staatshoofden, ministers en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, hing er een geladen sfeer die de ernst van de geopolitieke context weerspiegelde.
Dat gevoel bleef tijdens het Munich Young Forum voortdurend op de achtergrond aanwezig. De panels gingen over defensie, nieuwe technologieën, afschrikking en hybride dreigingen. De toon was sober, urgent, soms ronduit onheilspellend. Oorlog in Europa werd niet langer besproken als een hypothetisch risico, maar als dagelijkse realiteit: militair in Oekraïne, hybride in heel Europa via cyberaanvallen, desinformatie en de erosie van democratische waarden. Wie in de zaal zat, was minstens zo veelzeggend als wat er werd gezegd. Zo’n tweehonderd jonge professionals, academici, studenten, beleidsmakers, diplomaten, defensiespecialisten en technologen van morgen, waarvan velen al werken in veiligheid en defensie.
Één moment bleef bijzonder hangen. Een korte peiling onder de deelnemers vroeg of Europese landen de dienstplicht opnieuw zouden moeten invoeren. Tijdens een peiling in de zaal bleek maar liefst 74% voorstander van het herinvoeren van dienstplicht binnen de EU. Opvallend genoeg vond 61% dat die verplichting zowel voor mannen als vrouwen moest gelden. Dat resultaat verdient veel meer aandacht dan het kreeg. Het laat een generatiewissel zien in hoe veiligheid en verantwoordelijkheid worden begrepen. Voor veel jonge Europeanen is het waarborgen van democratische waarden geen verantwoordelijkheid van een beperkte groep, en evenmin iets dat aan één gender wordt toegeschreven. Daarbij wordt benadrukt dat brede maatschappelijke betrokkenheid kan bijdragen aan de legitimiteit en veerkracht van een samenleving aan vrede en veiligheid. Voor een voorbeeld hoeven we alleen naar Oekraine te kijken.
Oekraïense vrouwen zijn geen symbolische deelnemers aan de verdediging van hun land: ze zijn cruciale actoren. Sinds de grootschalige Russische invasie staan vrouwen op alle fronten: als onderdeel van de strijdkrachten en territoriale verdediging, in humanitaire operaties, in het tegengaan van desinformatie, in het draaiend houden van lokale overheden en in het bijeenhouden van gemeenschappen en gezinnen onder extreme druk. Zij verdedigen niet alleen territorium, maar ook democratische waarden, en houden sociale cohesie en menselijke waardigheid in stand. Oekraïense biedt daarmee een concreet voorbeeld van de ‘whole‑of‑society’ benadering van veiligheid.
En toch viel het me op hoe weinig dit perspectief van menselijke en maatschappelijk veiligheid doordrong tot de kern van de veiligheidsdiscussies in München. Women, Peace and Security (WPS) werd besproken, maar vooral aan de randen. Erkend, maar niet geïntegreerd in de manier waarop veiligheid wordt gedefinieerd en vormgegeven. Dat is een probleem én een kans.
Eigenlijk bevestigden de discussies op het podium precies waarom een WPS- strategie zo essentieel is. Wanneer experts spreken over maatschappelijke veerkracht, democratisch vertrouwen, het counteren van desinformatie of legitimiteit in tijden van crisis, hebben ze het over WPS, ook als ze de term niet gebruiken. Een ‘whole‑of‑society’ benadering zónder structurele deelname van vrouwen, gebaseerd op een genderanalyse en inclusieve besluitvorming is simpelweg incompleet. Een geïntegreerde veiligheidsstrategie zonder oog voor gender creëert blinde vlekken, zeker in een tijd waarin hybride oorlogsvoering, maatschappelijke polarisatie en democratische ondermijning de norm zijn. En blinde vlekken zijn kwetsbaarheden.
Het doorbreken van gemilitariseerde en uitsluitende veiligheidslogica’s vraagt om een mensgerichte, genderresponsieve benadering van veiligheid, waarin participatie, conflictpreventie, bescherming en vrouwelijk leiderschap integraal met elkaar worden verbonden. Dit omvat het versterken van vrouwen als volwaardige actoren in besluitvorming; het inzetten van gender- en contextspecifieke conflictanalyses, inclusief aandacht voor gendergerelateerde desinformatie en hybride dreigingen. Ook de NAVO onderschrijft dit principe in haar beleid rond Vrouwen, Vrede en Veiligheid (WPS), waarin expliciet staat dat menselijke veiligheid (human security) geïntegreerd moet worden in alle kerntaken. Voor beleid betekent dit dat veiligheid niet uitsluitend militair of geopolitiek mag worden benaderd, maar integraal moet worden gekoppeld aan diplomatie en ontwikkelingssamenwerking, aan investeren in democratische rechtsorde en mensenrechten. De Human Security-agenda en de Women, Peace and Security-agenda (WPS) van de NAVO zijn beide gebaseerd op een mensgerichte- en mensenrechtenbenadering en versterken elkaar. Veiligheid en vrede kan niet alleen door tanks en raketten worden gegarandeerd.
Wat mij hoop gaf, was de duidelijke aansluiting tussen Europese jongeren en deze realiteit. De bereidheid om verantwoordelijkheid gelijk te dragen, ongeacht gender, toont een openheid voor een meer inclusieve en effectieve benadering van veiligheid. Deze generatie zet daarmee de toon en daagt instituties uit om bij te benen. De vraag is allang niet meer of WPS "past” binnen het veiligheidsdomein. Het bewijs ligt voor onze ogen: in Oekraïne, de rol van vrouwen in oorlog en vrede, in de houding van jongeren, in de aard van de dreigingen waarmee we worden geconfronteerd. Want veiligheid die vrouwen insluit is legitiemer, veerkrachtiger en uiteindelijk effectiever.
WPS hoort niet in de coulissen te wachten, het verdient een plek op het hoofdpodium.
Emine Kaya
Programma Manager Gender, Vrede en Veiligheid, WO=MEN, Dutch Gender Platform
