Uit welk land de deelnemers ook kwamen, dezelfde boodschap keerde steeds terug: veiligheid gaat niet alleen over staten, grenzen of militaire macht. Veiligheid gaat over mensen. Over gemeenschappen die elke dag leven met de gevolgen van conflict. En over vrouwen die, vaak onder moeilijke omstandigheden, werken aan dialoog, conflictpreventie, lokale vredesopbouw en duurzame vrede.
Een terugkerend thema tijdens het Forum was dat vrouwen nog te vaak pas worden betrokken wanneer de belangrijkste besluiten rondom vrede en veiligheid al zijn genomen. Als ze al worden uitgenodigd mogen ze aanschuiven, reageren of adviseren. Maar invloed op de keuzes zelf? Die hebben ze lang niet altijd. Dat is opvallend, want juist vrouwenrechtenorganisaties en vrouwen-vredesbouwers beschikken over kennis die essentieel is voor duurzame vrede. Zij kennen de lokale context, zien spanningen ontstaan voordat instituties dat doen en bouwen dagelijks aan vertrouwen binnen gemeenschappen. Toch krijgen ze nog te vaak onvoldoende financiële en politieke steun, en blijft hun kennis onderbenut in beleid en besluitvorming.
Koen Davidse, Directeur-Generaal Beleid bij het ministerie van Defensie, verwees naar het Nederlandse Nationaal Actieplan 1325 als belangrijk voorbeeld van co-creatie tussen overheid en maatschappelijk middenveld. Doordat verschillende partijen samenwerken, ontstaat een rijker beeld van wat veiligheid betekent en wat nodig is om vrede duurzaam te maken. Hij erkende dat er nog veel werk te doen is: "We zetten stappen, maar we zijn er nog lang niet."
Vanuit zijn ervaringen in Mali stelde Davidse dat vrouwen veel eerder betrokken moeten worden bij vredesprocessen. "Vrouwen moeten veel eerder bij vredesprocessen worden betrokken," zei hij. Vrouwen brengen gemeenschappen, kennis en talenten mee die onmisbaar zijn voor duurzame vrede. Daarom, zo stelde hij scherp: "Vrede en veiligheid mogen niet worden overgelaten aan mannen met wapens."
Wij onderschrijven dat volledig. Duurzame vrede begint niet pas aan de onderhandelingstafel, maar wordt elke dag opgebouwd binnen gemeenschappen. Die boodschap raakt de kern van de Women, Peace and Security-agenda. Het gaat niet alleen om aanwezigheid van vrouwen, maar om invloed. Om het erkennen van vrouwen als experts, leiders en veiligheidsactoren.
In veel politieke discussies staat veiligheid momenteel vooral gelijk aan defensie. Dat is begrijpelijk in een tijd van toenemende oorlogssituaties en internationale spanningen. Toch lieten de gesprekken tijdens Security Reimagined zien dat veiligheid veel breder is dan militaire bescherming alleen.
Vrouwenrechtenactivisten uit conflictgebieden vertelden hoe onveiligheid zich niet alleen manifesteert op het slagveld, maar ook in huizen, scholen, ziekenhuizen en online ruimtes. Onveiligheid gaat over geweld tegen vrouwen, gebrek aan toegang tot rechtvaardigheid, uitsluiting en afnemende kansen voor jongeren.
Daarom werd tijdens het Forum veel gesproken over human security: een benadering die de mens centraal stelt. Preventie, mensenrechten, sociale cohesie en toegang tot basisvoorzieningen zijn daarbij onderdeel van veiligheid en net zo belangrijk als militaire afschrikking. Juist vrouwen-vredesbouwers laten dat elke dag zien. Zij signaleren risico's vroeg, verbinden gemeenschappen en bedenken oplossingen voordat conflicten escaleren. Niet achteraf, maar vooraf. Investeren in vrede begint met investeren in mensen.
Een tweede rode draad was accountability. Aan resoluties, actieplannen en internationale afspraken over vrouwen, vrede en veiligheid geen gebrek. De vraag is hoe we ervoor zorgen dat ze ook worden nagekomen.
Mirjam Blom, senior Prosecutor of International Crimes, gaf een inkijkje in de vervolging van internationale misdrijven in Nederland. Een proces van jaren, waarin getuigen moeten verklaren over gebeurtenissen lang geleden en bewijs zorgvuldig moet worden opgebouwd. Daarbij zijn niet alleen justitiële instanties nodig, maar ook media, slachtoffers en maatschappelijke organisaties. "De betrokkenheid van slachtoffers en getroffen gemeenschappen is essentieel," benadrukte Blom. Zo begon een Nederlands onderzoek naar een Syrische verdachte met informatie van een ngo.
Ook dichter bij huis worden stappen gezet: de Nederlandse politie stelde dit jaar een coördinator Versterkte Aanpak Geweld tegen Vrouwen aan, om onder meer femicide systematischer aan te pakken. Werk van lange adem, maar een stap in de goede richting.
In zijn slottoespraak zei ambassadeur voor vrouwenrechten en gendergelijkheid Peter-Derrek Hof dat ook overheden zichzelf verantwoordelijk moeten houden voor het nakomen van hun verplichtingen "Ook de overheid moet zichzelf aanspreken op het nakomen van gemaakte afspraken." Hij pleitte voor blijvende aandacht voor de WPS-agenda, meer inzet op conflictgerelateerd seksueel geweld en investeringen in lokaal leiderschap. "De WPS-agenda zichtbaar houden is een belangrijke taak voor ons allemaal." Wij hadden het niet beter kunnen zeggen.
Misschien vatte Hof de gesprekken nog wel het best samen toen hij zich richtte tot de aanwezige vrouwenrechtenactivisten en vredesbouwers: "Jullie herinneren ons eraan dat vrede niet wordt opgebouwd in instituties, maar in gemeenschappen."
Gedurende de afgelopen dagen deelden vrouwen uit alle delen van de wereld verhalen over oorlog, onrecht en geweld. Maar minstens zo vaak vertelden zij over veerkracht, solidariteit en hoop. Over het werk dat zij iedere dag verrichten om conflicten te voorkomen, gemeenschappen samen te brengen en ruimte te creëren voor dialoog.
De gesprekken in Den Haag maakten één ding duidelijk: de kennis, ervaring en oplossingen zijn aanwezig. De vraag is nu of overheden, internationale instellingen en andere machthebbers bereid zijn die kennis serieus te nemen en structureel onderdeel te maken van veiligheidsbeleid en besluitvorming.
