22-01-2026
Wat heeft 25 jaar Women, Peace and Security-agenda gebracht?
Emine Kaya, Programmamanager Gender, Vrede en Veiligheid schreef
een artikel voor de Atlantische Commissie. Op 31 oktober 2000 legde VN-Veiligheidsraadresolutie 1325 een historische basis: vrede en veiligheid zijn niet duurzaam zonder de actieve deelname van vrouwen. Sindsdien is er veel vooruitgang geboekt, maar onderzoek laat zien dat de kernboodschap van de zogenoemde Women, Peace, Security-agenda urgenter is dan ooit.
Inmiddels iets meer dan vijfentwintig jaar geleden nam de VN-Veiligheidsraad unaniem Resolutie 1325 aan over Vrouwen, Vrede en Veiligheid. De resolutie was een historisch keerpunt in de erkenning van de status, rechten en positie van vrouwen en meisjes met betrekking tot vrede en veiligheid. De resolutie riep lidstaten op om de participatie van vrouwen in vrede-en veiligheidssprocessen te versterken en hen te beschermen tegen geweld vóór, tijdens en na conflicten.
De resolutie riep lidstaten op tot:
- Participatie van vrouwen in vredesprocessen te versterken;
- Bescherming van vrouwen en meisjes tegen geweld vóór, tijdens en na conflicten;
- Preventie: de grondoorzaken van conflict en geweld tegen vrouwen en meisjes te adresseren en voorkomen;
- De specifieke (hulp)behoeften van vrouwen en meisjes te erkennen in noodhulp en wederopbouw.
Resolutie 1325 werd gevolgd door 9 aanvullende resoluties die specifieke kenmerken van conflicten en de gevolgen ervan voor vrouwen en meisjes aanvulden en/of uitwerkten. Sindsdien hebben 113 landen en verschillende multilaterale organisaties (zoals de EU en de NAVO) nationale of regionale actieplannen, beleidsmaatregelen en programma’s ontwikkeld om de WPS-agenda uit te voeren. Gerangschikt langs bovengenoemde vier pijlers van de WPS-agenda, wordt ook in en door Nederland ingezet op bovengenoemde strategische doelen. De belofte destijds was helder: processen waarin ieders rol en behoefte wordt meegenomen, leiden tot duurzame vrede en veiligheid.
Maar anno 2026 is de realiteit pijnlijk anders. In 2024 ontbraken vrouwen in 9 van de 10 vredesprocessen; wereldwijd waren slechts 7% van de onderhandelaars en 14% van de bemiddelaars vrouwen. Seksueel geweld in conflicten steeg met 87% in één jaar. Deze cijfers tonen een harde realiteit: vrouwen dragen een disproportionele last van oorlog, terwijl hun stem in oplossingen ontbreekt. Zoals VN-Secretaris-Generaal António Guterres sober concludeerde bij de presentatie van het recente VN rapport Vrouwen, Vrede en Veiligheid.
"We speak of inclusion, yet far too frequently women remain absent from negotiating tables. We speak of protection, yet sexual violence persists with impunity. And we all lose, women and men, girls and boys.”
Vooruitgang onder druk
Wereldwijd zien we momenteel een verontrustende terugslag tegen vrouwenrechten en gendergelijkheid. Ruim 1.1 miljard vrouwen en meisjes wereldwijd hebben te maken met genderongelijkheid. Terwijl belangrijke donorlanden als de VS, Zweden, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk fors snijden in geld voor vrouwenrechten en gendergelijkheid, groeit het aantal regimes dat vrouwenrechten actief afbreekt. Alleen al in Europa ging bijna 1.18 miljard euro naar anti-gender organisaties en groepen. Voor vrouwen, meisjes en LHBTQI+ personen is dit extra relevant, omdat zij vaak disproportioneel worden getroffen door conflicten en crises.
Over WO=MEN schreef Kaya:
Zo werkt WO=MEN aan een krachtig netwerk van organisaties die actief kunnen (blijven) bijdragen aan humanitaire, vredes- en veiligheidsprocessen. Ook in zien we toe op besluitvormingsprocessen en -platforms waarin vrouwen, jongeren en LHBTQI+ vredesactivisten en mensenrechtenverdedigers veilig kunnen meedoen. Dit geldt van lokaal niveau tot internationale gremia waar over vredesakkoorden en VN-missies wordt beslist. De WPS-agenda biedt hiervoor het instrumentarium. Nederland en gelijkgezinde landen hebben de kans om deze verandering te leiden:
Investeer structureel in WPS-programmering en NAP1325 die menselijke veiligheid, sociale cohesie en inclusieve dialoog centraal stelt, gebaseerd op regionale en gendergevoelige conflictanalyses.
Investeer in de bestrijding van gendergerelateerde desinformatie als integraal onderdeel van veiligheids- en weerbaarheidsbeleid.
Verbind WPS expliciet met YPS (UNSCR 2250) en beleid op klimaat, migratie en stabiliteit, om versnippering te voorkomen en structurele oorzaken van onveiligheid aan te pakken.
Niet morgen, maar vandaag.
Foto credits: UN Photo, Deputy Secretary-General Visits Afghanistan, 2019
