Gendergelijkheid als drijvende kracht voor een groene transitie

Tweede Kamerleden Alisha Müller (VVD), Christine Teunissen (PvdD) en Suzanne Kröger (Progressief Nederland) spraken over de rol van vrouwen in de energietransitie tijdens het congres ‘gendergelijkheid als drijvende kracht voor de groene transitie’ op 10 april. Daar werd duidelijk: de link tussen gender en energie is in Den Haag nog sterk onderbelicht, maar er liggen een hoop kansen om ermee aan de slag te gaan. 

Tweede Kamerleden gaan met elkaar in gesprek 
Onder leiding van Anne-Floor Dekker, directeur van WO=MEN, gaan de Tweede Kamerleden van de VVD, Progressief Nederland en Partij voor de Dieren het gesprek met elkaar aan. 

 
"Gendergelijkheid binnen de energietransitie is nauwelijks op de politieke agenda te krijgen. Terwijl de onevenredige impact van klimaatverandering op vrouwen en meisjes in het mondiale Zuiden in het internationale debat wél steeds meer aandacht krijgt, blijft diezelfde genderdimensie in de lokale energietransitie volledig buiten beeld," vertelt Suzanne Kröger (PRO) "Maar juist als we willen dat die transities slagen, moeten ze lokaal gedragen worden en dichtbij mensen staan. Dat betekent dat de vrouwen die direct geraakt worden mee moeten kunnen beslissen en we meer vertrouwen moeten geven aan lokale initiatieven. Dit is nodig voor een weerbare samenleving."

Christine Teunissen (PvdD) schetst helder: "De klimaatcrisis vergroot de sociale ongelijkheid die we al zien. Sociale ongelijkheid is er nog steeds, en we hebben zelfs stappen teruggezet. Vrouwenrechten staan meer dan ooit onder druk. Dit is het gevolg van politieke keuzes. Een cultuuromslag in de energietransitie is cruciaal. Nu wordt in de energietransitie nog altijd uitgegaan van extractie. Op deze manier blijft ongelijkheid. We moeten minder gaan gebruiken. Dan kom je uit op een gelijkwaardige samenleving." 

Alisha Müller (VVD) kaart aan: "Een van de problemen in de energiecrisis is dat de economische zelfstandigheid van vrouwen zo veel minder is. We moeten kijken waarom dat zo is. We willen meer vrouwen aan het werk en daarom moeten we de randvoorwaarden voor vrouwen om te werken goed organiseren.” Ze bevestigt dat dit nauwelijks onderwerp van debat is: "Zelfs tijdens de ronde tafel van afgelopen week over de betaalbare energierekening werd gender geen enkele keer werd genoemd.” Dit terwijl circa 80% van de mensen met energiearmoede vrouw is. 

 
Müller put uit haar ervaring bij Defensie – ook traditioneel een mannensector - en stelt dat om de energiesector aantrekkelijker te maken voor vrouwen om in te werken, het belangrijk is om te zorgen dat opleidingen passen en dat er rekening gehouden wordt met de toegankelijkheid van werkplekken. "Verandering in bedrijfscultuur is nodig, van onderop én bovenaf," stelt het Tweede Kamerlid. 

 

De wereldwijde impact van de energietransitie 
Fatima Vally, programmadirecteur bij MACUA-WAMUA, deelt tijdens het congres haar expertise over de uitdagingen en kansen die mijnbouw in Zuid-Afrika biedt voor de energietransitie wereldwijd. De mijnbouwsectorlevert namelijk een belangrijke bijdrage aan de nationale economie van Zuid-Afrika. Dit heeft een grote keerzijde: dit gebeurt via een model dat mensenrechtenschendingen bestendigt, de marginalisering van gemeenschappen vergroot en patriarchaal geweld in stand houdt. MACUA-WAMUA documenteert de misstanden die plaatsvinden bij de winning van verschillende kritieke mineralen die nodig zijn voor de energietransitie.  

Zuid‑Afrika bezit het grootste deel van ’s werelds mangaanvoorraden, merendeels in de provincie Noordkaap, dat geteisterd wordt door diepe armoede, werkeloosheid en beperkte toegang tot sociale voorzieningen. Vrouwen worden het zwaarst getroffen door de gevolgen van mijnbouw: zij hebben vaak geen of slecht water, lopen gezondheidsrisico’s op door vervuiling en dragen de onbetaalde zorg wanneer ziekten toenemen of voorzieningen wegvallen. Fatima Vally roept zowel Nederland als de EU onder andere op om een voortrekkersrol te spelen bij het bevorderen van een juridisch bindend internationaal verdrag over bedrijven en mensenrechten.  

Fatima Vally sluit haar speech dan ook sterk af met een belangrijke boodschap vanuit Zuid-Afrika: "We kunnen en moeten overstappen op hernieuwbare energie. Maar als die transitie dezelfde extractieve structuren herhaalt, is er van een echte transitie geen sprake. Een rechtvaardige transitie moet door de mensen, voor de mensen en met de mensen worden vormgegeven — niet geleid door bedrijven, niet uitsluitend door overheden, en zeker niet aangestuurd door het mondiale Noorden.” 

Obstakels en kansen voor de transitie in Nederland 
Dr. Mariëlle Feenstra, medeoprichter en wetenschappelijk directeur bij 75InQ, is een van de pioniers die het thema op de kaart hebben gezet en doet al jaren onderzoek naar gendergelijkheid en de energietransitie. Ze behandelt in sneltreinvaart de uitdagingen, obstakels én kansen die er liggen: "Er zijn allerlei rollen in de energiesector, van consument tot beslisser. Passen we een genderlens toe, zien we dat mannen domineren. Dat helpt niet voor een energietransitie waaraan iedereen moet deelnemen. Het is geen one-size-fits-all." 

Op dit moment is rond de 70% van de mensen die in energiearmoede leeft vrouw. Dat betekent of je het kan veroorloven om je huis te verwarmen of dat je je dagelijks in een koud huis zit. De oorzaken zijn onder andereinkomensongelijkheid en de ongelijke verdeling van zorgtaken. Op dit moment is 96% (!) van de besluitmakers man, terwijl zij logischerwijze slechts 50% procent uitmaken van de consumenten. 

Mariëlle Feenstra van 75inQ concludeert dat om de energietransitie voor iedereen te realiseren, de politiek moet inzetten op brede energierechtvaardigheid. Daarvoor is inclusiviteit en diversiteit in alle onderdelen, alle rollen in de energieketen en gemeenschappen een must. Een belangrijk stap voor een inclusieve energietransitie is dat ook vrouwen aan tafel zitten waar de beslissingen worden genomen. Als we willen dat beleid effectief is — en recht doet aan de 50% van de energiegebruikers die vrouw is — moeten hun ervaringen en behoeften volwaardig worden meegenomen in het besluitvormingsproces. 

De energietransitie raakt alles en iedereen 
De diversiteit van organisaties en deelnemers aan het congres lieten zien: de energietransitie raakt allerlei thema's, en raakt ons allemaal. Het publiek was een mix van ambtenaren, maatschappelijke organisaties en bedrijven. De organisaties Jonge Klimaatbeweging, CARE Nederland en WECF lieten in hun workshop zien hoe de energietransitie op ons allemaal invloed heeft, maar niet op dezelfde manier. Naast gender spelen ook leeftijd en de plek van je wieg nog te vaak of je meeprofiteert van de energietransitie. Both Ends nam ons mee in klimaatoplossingen die van onderop door vrouwen geleid worden in het mondiale Zuiden en maakte pijnlijk inzichtelijk hoe ouderwetse handelsregels vaak slimme oplossingen blokkeren. Tot slot werd er in de workshop "In de hitte van ongelijkheid” geleid door Mondiaal FNV en New Women Connectors dieper ingegaan op positie van migranten, en van werknemers in de energieketen. 

Het congres ‘Gendergelijkheid als drijvende kracht voor een groene transitie’ werd door WO=MEN Dutch Gender Platform georganiseerd samen met onze leden: 75INQ, ActionAid Nederland, Both ENDS, CARE Nederland, Jonge Klimaatbeweging, Mondiaal FNV, New Women Connectors, WECF en in samenwerking met alliantie Politica. 

Interesse of vragen? Neem contact op met programmamanager Gender en Duurzame Economie Marjolein Quist: m.quist@wo-men.nl of projectleider Gender en Klimaat: Eva Colombo: e.colombo@wo-men.nl.